Barwinek

Barwinek mniejszy – Vinca Minor
Ang. Common Perivinkle; franc. Pervenche mineure; niem. Kleines Immergrün; ros. Barwinok małyj.

Występowanie
W środk. i płdn. Europie, na Kaukazie; w Polsce na nizinach w zaroślach i lasach, dość często uprawiany.

Surowiec
Ziele barwnika mniejszego — Herbu Vincae minoris (służy do izolowania alkaloidów).

Główne związki
Mieszanina około 30 alkaloidów, które dzieli się na 4 grupy; najważniejsza jest grupa A (m.in. winkamina, wincyna, winkanoryna); ponadto flawonoidy, trójterpeny, garbnik oraz inne składniki nie mające znaczenia leczniczego.

Działanie
Spasmolyticum, hypotonicum. Alkaloidy barwnika mniejszego, zwłaszcza winkamina i jej półsyntetyczne pochodne, mają niemal wybiórcze działanie przeciwskurczowe na ściany obwodowych naczyń krwionośnych, w szczególności na naczynia mózgowe i w pewnym stopniu na naczynia macicy. Pod ich wpływem zmniejsza się. napięcie mięśniówki naczyń i opory w przepływie krwi; następuje łagodne, uchwytne obniżenie ciśnienia bez jakiegokolwiek ujemnego wpływu na serce. Szczególnie ważne jest polepszenie krążenia mózgowego, które początkowo występuje w obrębie drobnych naczyń mózgowych, a następnie obejmuje istotę szarą. U osób w wieku podeszłym z postępującą miażdżycą i skłonnością do zakrzepów, po podaniu winkaminy, obserwowano nie tylko lepsze ukrwienie i doprowadzenie niezbędnej ilości tlenu do tkanek mózgowych, ale także poprawę niektórych funkcji intelektualnych, np. pamięci, zdolności do koncentracji, łatwości zasypiania. W celu osiągnięcia dobrych efektów stężenie winkaminy we krwi powinno wynosić 0,2—0,5 μg/ml. Winkamina działa również korzystnie na drobne naczynia oczne i uszne. Ostatnio stwierdzono, że omawiany alkaloid, oprócz działania na naczynia macicy, pobudza mięsień macicy w sposób zbliżony w pewnym stopniu do alkaloidów sporyszu.

Działanie uboczne
Po dawkach leczniczych bardzo rzadko występuje brak łaknienia i nudności oraz mało nasilony ból kończyn i odbytu w obrębie miejsc z żylakami.

Zastosowanie
Zespół alkaloidów barwnika lub winkamina i jej półsyntetyczne pochodne stosuje -się w przewlekłych lekkich postaciach nadciśnienia tętniczego, nerwicach wegetatywnych, zastojach żylnych, skłonności do zakrzepów, żylaków i zarostowego zapalenia żył w kończynach. W tych przypadkach korzystnie jest łączyć z wyciągami z Anth. Arnicae, Fl. Hippocastani, Inflor i Fruct. Crataegi lub z odpowiednimi preparatami z tych surowców. Ważniejsze jest zastosowanie winkaminy lub jej pochodnych w zaburzeniach krążenia mózgowego (np. encefalopatia nadciśnieniowa, zważenie tętnicy szyjnej, uraz czaszki), zwłaszcza spowodowanych postępującą miażdżycą mózgową, zapaleniem naczyń mózgowych, a nawet zakrzepem i wylewem podpajęczynówkowym. Ponadto w niektórych przypadkach okulistycznych (np. retinopatia miażdżycowa, zwyrodnienie barwnikowe siatkówki), w zaburzeniach słuchu pochodzenia naczyniowego, chorobie Meniere’a, niewydolności naczyń wieńcowych serca (łącznie z
flawonoidami z Inflor. Crataegi) i ostatnio w praktyce położniczoginekologicznej (krwawienia hipotoniczne, niedostateczna inwolucja macicy po porodzie).

Przeciwwskazania
Zaawansowana ciąża, znaczne zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego.