Kulczyba
Kulczyba wronie oko – Strychnos nux vomica
Ang. Nux vomica; franc. Noix yomique; niem. Brechnuss; ros. Rwotnyj korień.
Występowanie
Na Półwyspie Indyjskim, Malajskim, i na Cejlonie; uprawiana w środk. Afryce.
Surowiec
Nasienie kulczyby — Semen Strychni.
Główne związki
Mieszanina alkaloidów do 5% (wg FP IV 1,2%), zawierająca m.in. strychninę do 50%, womicynę, pseudostrychninę. Ponadto związki białkowe, olej tłusty, kwasy organiczne (m.in. kw. chlorogenowy, kw. loganinowy).
Działanie
Stomachicum, tonicum. Wyciągi alkoholowe z nasion kulczyby działają zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo. W dawkach leczniczych po podaniu doustnym, ze względu na b. gorzki smak, drażnią zakończenia nerwów smakowych w jamie ustnej i na drodze odruchu zwiększają wydzielanie soku żołądkowego oraz ułatwiają trawienie. Związki czynne kulczyby (głównie strychnina) szybko wchłaniają się w przewodzie pokarmowym, przenikają do krwi i pobudzają ośrodki wegetatywne w rdzeniu przedłużonym. Następuje nieznaczne przyspieszenie i pogłębienie oddechu, zwiększenie percepcji wrażeń wzrokowych i słuchowych, zaostrzenie wrażliwości zakończeń nerwów powonienia i smakowych. Subiektywnie odczuwa się poprawę samopoczucia, przyrost sił i energii, zwiększa się również ruchliwość. Tak samo działa główny alkaloid, strychnina. Po dawkach większych od leczniczych uwidacznia się charakterystyczne działanie na synapsy: zmniejszenie oporów w zwojach dla bodźców, wskutek częściowej depolaryzacji błony postsynaptycznej, zwłaszcza w synapsach rdzeniowych. Dochodzi wówczas do reakcji odruchowych ze wzrostem napięcia mięśni prążkowanych, a po dawkach toksycznych, skurczowi ulegają wszystkie mięśnie szkieletowe, zarówno agonistów, jak i antagonistów.
Działania uboczne
Po dużych dawkach nalewki lub strychniny, występują skurcze, grymas na twarzy (risus sardonicus), zaburzenia oddechu i krążenia, a w krańcowym przypadku sinica, trwały skurcz mięśni klatki piersiowej i śmierć wskutek zatrzymania oddechu.
Zastosowanie
Obecnie stosuje się b. małe dawki doustnie nalewki, wykorzystując jedynie działanie pobudzające trawienie i w pewnym stopniu wzmacniające. Zaniechano zalecania w wielu innych przypadkach, np. w szokach pooperacyjnych, zatruciach barbituranami, zapaści i in., gdyż trzeba wówczas podawać większe dawki, niebezpieczne dla chorego. Strychninę stosuje się niekiedy pozajelitowe, jako środek poprawiający samopoczucie, lecz o szybko przemijającym działaniu.
Zastosowanie w homeopatii
1. Katar występujący na świeżym, ciepłym powietrzu oraz w nocy w suchym pokoju;
2. Silne drgawki o charakterze tężcowym;
3. Kurcze żołądka, jelit i pęcherza z retroperystaltyką, które są przyczyną zaparć. Stałe ulewanie pokarmów u niemowląt. Częsty skurcz zwieracza pęcherza i przerwy w oddawaniu moczu;
4. Niestrawność po obfitych posiłkach;
5. Przekrwienia wątrobowo-wrotne ze skłonnością do żylaków odbytu;
6. Zaburzenia snu: przerwanie snu między godziną 3 a 6 rano i ponowne zaśnięcie na krótki okres;
7. Osobom odznaczającym się nadmierną pobudliwością nerwową, a zarazem systematycznością i obowiązkowością.