Pokrzyk
Pokrzyk wilcza jagoda – Atropa Belladonna
Ang. Belladonna; franc. Belladone; niem. Tollkirsche; ros. Krasawka belladonna.
Występowanie
W całej Europie, w Polsce dość często w rejonach podgórskich, również uprawiana.
Surowce
Liść pokrzyku — Folium Belladonnae; korzeń pokrzyku — Radix Belladonnae.
Główne związki
W liściach 0,3—1,2% (wg FP IV 0,3%), w korzeniach 0,4—1,4% (wg FP IV 0,45%) alkaloidów tropanowych będących mieszaniną L-hioscyjaminy, atropiny, apoatropiny, beladoniny, skopolaminy. Głównym alkaloidem jest L-hioscyjamiria (do 98% W zespole alkaloidów), ulegająca dość łatwo racemizacji do atropiny. Inne związki (flawonoidy, hydroksykumaryna, zasady pirydynowe) nie mają znaczenia terapeutycznego.
Działanie
Parasympatolytium, spasmolylicum, mydriaticum. Zarówno wyciągi z liści lub korzeni, jak i wyizolowana z nich Lhioscyjamina lub atropina, działają porażająco na nerwy przywspółczulną autonomicznego układu nerwowego. Hamują czynności wydzielnicze gruczołów ślinowych i polowych, błon śluzowych nosa, gardła, oskrzeli i żołądka, zmniejszają napięcie mięśni gładkich dróg żółciowych i moczowych oraz przewodu pokarmowego, zwłaszcza zwieraczy i odźwiernika. Wskutek wyeliminowania hamującego wpływu na nerw błędny, następuje przyspieszenie akcji serca. Oprócz działania obwodowego, obserwuje się również objawy świadczące o działaniu ośrodkowym (np. pobudzenie ośrodka oddechowego), a po większych dawkach — pobudzenie wyższych ośrodków mózgowych, obejmujące stopniowo rdzeń przedłużony i rdzeń kręgowy. Wśród alkaloidów pokrzyku najsilniej działa L-hioscyjamina, natomiast atropina jest 2-krotnie mniej aktywna, pozostałe alkaloidy występują zaś w śladowych ilościach.
Działania uboczne
Suchość błon śluzowych, porażenie akomodacji oczu (mydriasis), wzrost ciśnienia śródocznego, przyspieszenie akcji serca, halucynacje, zaburzenia oddechu i konwulsje.
Zastosowanie
Wyciągi z liści pokrzyku (rzadziej samą atropinę) stosuje się doustnie lub doodbytniczo w stanach skurczowych w obrębie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowych, zwłaszcza skurczu krtani (laryngospasmus), przełyku (oesophagismus), odźwiernika (pylorospasmus), w kolce jelitowej, nerkowej, żółciowej, również w bólu żołądka (gastralgia) (nawet u niemowląt), w nadmiernej potliwości, chorobie lokomocyjnej. Pomocniczo w chorobie wrzodowej, nadkwaśności, moczeniu nocnym (enuresis nocturna), wymiotach ciężarnych (hyperemesis gravidarum), po zatruciach glikozydami naparstnicy (usuwalnie bradykardii), w objawach drżączki porażennej po zapaleniu mózgu parkinsonismus), w nadmiernym wydzielaniu śliny (ptyalismus), również po zatruciach grzybami, ołowiem, fizostygminą, morfiną. Atropinę lub hioscyjaminę podaje się domięśniowo, a nawet dożylnie, w stanach ostrych i podostrych, zwłaszcza w kolce, bólu żołądka u niemowląt i dzieci, w atakach dychawicy oskrzelowej na tle nerwowym (asthma nervosum), w premedykacji przedoperacyjnej. Zewnętrznie stosuje się roztwory atropiny do oczu w stanach zapalnych tęczówki (iritis) oraz tęczówki i ciała rzęskowego (iridocyclitis), błony naczyniowej gałki ocznej (uveitis) i rogówki (keratitis), również dla dzieci zezowatych, we wrzodzie rogówki (ulcus corneae) i w przygotowywaniu do zabiegów okulistycznych.
Przeciwwskazania
Nadczynność tarczycy, częstoskurcz, zaawansowana miażdżyca mózgu, okrężnica olbrzymia (megacolon), organiczne zwężenie odźwiernika, jaskra.
Zastosowanie w homeopatii
1. Nagła, duża gorączka z silnym przekrwieniem głowy i twarzy, z tętnieniem tętnic skroniowych lub szyjnych i rozszerzeniem źrenic. Suchość w ustach i duże pragnienie, czasem ślinotok. Obfite poty. Znaczne pobudzenie psychiczne i niepokój. Nadwrażliwość na światło i hałasy oraz na najmniejsze wstrząsy, nawet u małych dzieci. Może wystąpić przekrwienie tylko poszczególnych narządów lub części ciała z gorącą, czerwoną skórą, podobną do wysypki płoniczej;
2. Przy wszelkich kolkach na tle skurczu mięśni gładkich;
3. Przy wszelkich bólach występujących i ustępujących nagle.