Rącznik
Rącznik pospolity – Ricinus communis
Ang. Castor oil-plantj franc. Ricin commun; niem. Wunderbaum; ros. Kleszczewina obyknowiennaja.
Występowanie
W tropikalnej Afryce, obecnie uprawiany w wielu krajach o klimacie gorącym, głównie w Indiach.
Surowiec
Nasienie rącznika — Semen Ricini, z którego tłoczy się olej rącznikowy — Oleum Ricini (pozbawiony trującej substancji białkowej).
Działanie
Purgans. Po podaniu doustnym olej dociera do dwunastnicy, emulguje się z żółcią i w środowisku zasadowym zostaje zhydrolizowany przez lipazę trzustkową do gliceryny i kw. rycynolowego. Część kw. rycynolowego przechodzi w sole potasowe i sodowe, czyli w mydlą, które z wolnym kw. rycynolowym silnie drażnią błonę śluzową jelit, wzmagają ruchy perystaltyczne, rozszerzają naczynia krwionośne, zwiększają przenikanie wody przez ściany jelit do ich światła oraz rozrzedzają zawartość jelita grubego. Po upływie 6 h od chwili przyjęcia oleju następuje łagodne i zwykle bezbolesne papkowate wypróżnienie. Zewnętrznie olej działa przeciwzapalnie i osłaniająco.
Działania uboczne
Nawet w dawkach leczniczych olej drażni jelito cienkie, powoduje przekrwienie jelita grubego i narządów miednicy małej.
Zastosowanie
W zaparciach uporczywych oraz w zatruciach pokarmowych o łagodnym przebiegu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. Również jako środek przeczyszczający po przyjęciu niektórych leków przeciwrobaczycowych, np. tymolu, askarydolu. Zewnętrznie na skórę w 5—10% maściach, np. w łojotokowym zapaleniu skóry (dermatitis seborrhoica), _ świądzie skóry, trądziku oraz przy nadmiernym wysuszeniu skóry, porażeniu promieniami słonecznymi, oparzeniu. Również do usuwania drażniących substancji z oka i jako rozpuszczalnik niektórych leków stosowanych w okulistyce.
Przeciwwskazania
Zapalenie wyrostka robaczkowego, owrzodzenie jelit, krwawienia wewnętrzne, zaawansowana ciąża, okres miesiączkowania.