Rzewień

Rzewień błoniasty – Rheum palmatum
Ang. Chinese Rhubarb; franc. Rhubarbe de Chine; niem. Rhubarber; ros. Riewien tangutskij.

Występowanie
W górskich rejonach Chin i Tybetu, obecnie uprawiany w wielu krajach, również w Polsce. Pokrewny gatunek — Rheum olficinale dostarcza równowartościowego surowca.

Surowice
Korzeń rzewienia — Radix Rhei.

Główne związki
Mieszanina licznych antrazwiązków (do 6%, lecz nie mniej niż 3%), z których najważniejsze są połączenia glikozydowe (sennozydy A, B, mono- i dwuglikozydy emodyny, aloeemodyny, reiny, chryzofanolu i fiscjonu), następnie połączenia nie-glikozydowe o charakterze mieszanych dwuantronów (m.in. palmidyny A, B, C, D, reidyny A, B, C i sennidyny A, B, C) oraz wolne antrachinony stanowiące geniny antraglikozydów. Ponadto garbniki skondensowane, żywice, flawonoidy (m.in. rutyna), węglowodany (m.in. skrobia), kwasy organiczne, sole mineralne (m.in. szczawian wapnia).

Działanie
Laxativum, cholagogum, stomachicum, adstringens.
Surowiec zawiera dwie grupy związków o przeciwstawnych działaniach: antrazwiązki oraz garbniki. Zależnie od dawki powoduje łagodne przeczyszczenie lub lekkie zaparcie. Antrazwiązki wzmagają ruchy perystaltyczne jelita grubego i po upływie 8—10 h od chwili przyjęcia leku działają przeczyszczające. Antrazwiązki zawierające wolne grupy hydroksylowe, mają również właściwości antybiotyczne oraz zwiększają nieznacznie ilość wytwarzanej w wątrobie żółci. Zawarte w surowcu garbniki działają typowo dla tej grupy związków. Po podaniu doustnym sproszkowanego korzenia rzewienia lub przetworu, garbniki docierają do okrężnicy, łączą się m.in. z białkową częścią receptorów właściwych dla antrazwiązków i przeszkadzają-w interakcji receptor — antrazwiązek. Gdy stosuje się odpowiednio małe dawki surowca, wówczas działanie zapierające garbników uzyskuje przewagę nad działaniem przeczyszczającym antrazwiązków, natomiast po dawkach większych sytuacja jest odwrotna. Ponadto rzewień oraz jego wyciągi, ze względu na gorzki smak, pobudzają żołądek do zwiększonego wytwarzania soku trawiennego i śliny (stomachicum), przyspieszają i ułatwiają trawienie.

Zastosowanie
W małych dawkach w niedokwaśności (hypoaciditas) z towarzyszącymi jej objawami — brakiem łaknienia, wzdęciami, bólami epigastrycznymi, również w zmniejszonym przyswajaniu składników pokarmu, pomocniczo — w przewlekłych nieżytach żołądka przebiegających z niedoborem soku żołądkowego oraz w mało nasilonych biegunkach. W dawkach większych stosuje się rzewień jako środek przeczyszczający w zaparciach atonicznych, osłabieniu ruchów perystaltycznych okrężnicy, pomocniczo w otyłości. Również w zaparciach spastycznych, lecz łącznie z lekami rozkurczającymi (np. Pilocarpinum hydrochloricum, Scopolan, Tinct. Chelidonii) oraz w zaparciach po zabiegach chirurgicznych, po wielodniowym przebywaniu w łóżku itp. Jako środek żółciopędny tylko w połączeniu z innymi surowcami lub przetworami z grupy cholagoga.