Rzodkiew czarna

Rzodkiew czarna – Raphanus sativus var. niger Ang. Spanish Radish; franc. Radis noir; niem. Schwarzer Rettich; ros. Riedka posiewnaja.

Występowanie
W Azji; obecnie powszechnie uprawiana, również w Polsce.

Surowiec
Świeży korzeń rzodkwi czarnej — Radix Raphani nigri recens. Suszenie korzeni powoduje znaczny ubytek związków czynnych.

Główne związki
Mieszanina glikozydów gorczycowych (tzw. glukozynolatów), łatwo hydrolizujących do izosiarkocyjanianów allilu lub butylu oraz kwaśnego siarczanu potasowego i glukozy. Ponadto pokrewne związki nieglukozydowe — rafania, rafanozyna A. Izosiarkocyjaniany są płynne i należą do tzw. olejków gorczycowych.

Działanie
Cholereticum, cholagogum, bacteriostaticum, stomachicum. Korzeń rzodkwi czarnej działa silnie żółciotwórczo. W licznych badaniach stwierdzono, że wywołuje najpierw wzmożone wydzielanie jasnej żółci pochodzącej z wątroby (cholereticum), następnie ciemnej — z pęcherzyka żółciowego (cholagogum). Równocześnie poprawia się ruchowość przewodów żółciowych, zmniejsza się stan napięcia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej, powraca do normy naturalny ruch jelit, wzmaga się wytwarzanie soków trawiennych. W rezultacie następuje uchwytna poprawa w trawieniu pokarmów i przyswajaniu ich składników. Ważne znaczenie ma działanie przeciwbakteryjne surowca na szczepy Gram-ujemne i Gram-dodatnie, również na antybiotykooporne, ponadto na wirusy, grzyby chorobotwórcze i ich zarodniki. Działanie to, choć dotyczy przede wszystkim przewodu pokarmowego, rozciąga się również na inne narządy wewnętrzne, ponieważ izosiarkocyjaniany łatwo ulegają resorpcji i są lotne. Wydalają się wraz z wydychanym powietrzem, odkażają drogi oddechowe, przenikają również do nerek i do moczu. Działanie ich jest o wiele łagodniejsze od działania gorczycy czarnej (Brassica nigra), nie występują więc szkodliwe objawy uboczne. W dawkach normalnie zalecanych można stosować u dzieci; młodzieży i osób starszych. Sok z rzodkwi czarnej jest dość bogaty w sole mineralne, witaminę C i cukry i dlatego powinien być traktowany jako środek remineralizujący i ogólnie wzmacniający (roborans).

Działania uboczne
Duże dawki soku, zwłaszcza przyjęte na czczo, mogą u niektórych osób spowodować podrażnienie i przekrwienie błony śluzowej żołądka.

Zastosowanie
W przewlekłych stanach zapalnych i uszkodzeniach wątroby, zmniejszonym wytwarzaniu żółci i jej zastoju, przewlekłych cholecystopatiach, skłonności do kamicy żółciowej, pomocniczo — w kamicy żółciowej, żółtaczce, atonii pęcherzyka żółciowego. Również w niektórych schorzeniach przewodu pokarmowego, długo utrzymujących się dyspepsjach, atonii jelit, nieżycie żołądka i dwunastnicy, aerofagii, bolesnych wzdęciach, nieregularnych wypróżnieniach. Ponadto jako adiuvans w przewlekłej skazie moczanowej, zapaleniu miedniczek nerkowych i pęcherza na tle bakteryjnym.

Przeciwwskazania
Ostry i podostry nieżyt żołądka, jelit i nerek, silne zapalenie wątroby.